1. Özet
5 Eylül 2026 tarihli ve 33361 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 11723 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, 99/13812 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Karar’ın 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca Türk Eximbank’a açılan kısa vadeli senet reeskont kredileri” ibaresi, “Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca Türk Eximbank’a ve diğer bankalara açılan senet reeskont kredileri” şeklinde değiştirilmiştir. Aynı Resmî Gazete’de yayımlanan İhracat: 2026/3 sayılı Tebliğ ile İhracat: 2017/4 sayılı Tebliğ’in 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde de aynı yönde değişiklik yapılmıştır.
Değişiklik iki sonuç doğurmaktadır: (i) istisna, yalnızca Türk Eximbank’a açılan reeskont kredileriyle sınırlı olmaktan çıkarılarak TCMB’nin diğer bankalara açtığı senet reeskont kredilerini de kapsar hâle gelmiş; (ii) “kısa vadeli” olma koşulu kaldırılarak orta ve uzun vadeli reeskont kredileri de istisna kapsamına alınmıştır. Her iki düzenleme de 5 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Düzenleme, TCMB reeskont kredisini ticari bankalar aracılığıyla kullanan ihracatçı ve döviz kazandırıcı faaliyette bulunan firmaları, bu kredilere aracılık eden bankaları ve kredi teminatı olarak ipotek/rehin tesis eden kredi borçlularını doğrudan ilgilendirmektedir.
2. Düzenlemenin Kapsamı
2.1. Yasal çerçeve
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun ek 2 nci ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun ek 1 inci maddeleri uyarınca ihracat, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlere ilişkin işlemler ve bu işlemler nedeniyle düzenlenen kâğıtlar damga vergisi ve harçlardan müstesnadır. İstisnanın kapsamı ve uygulama esasları 99/13812 sayılı Karar ile İhracat: 2017/4 sayılı Tebliğ’de düzenlenmiştir. Bu çerçevede istisna iki şekilde uygulanmaktadır:
- Belgesiz istisna: Karar’ın 4 üncü ve Tebliğ’in 4 üncü maddesinde sayılan işlemlerde Vergi Resim Harç İstisnası Belgesi aranmaksızın, işlemin ihracata ya da döviz kazandırıcı faaliyete ilişkin olduğunun tevsiki yeterlidir. Senet reeskont kredileri bu grupta yer almaktadır.
- Belgeli istisna: Diğer döviz kazandırıcı işlemlerde istisna, Ticaret Bakanlığı’nca düzenlenen Vergi Resim Harç İstisnası Belgesi kapsamında ve belge süresi ile taahhüt tutarıyla sınırlı olarak uygulanır.
TCMB reeskont kredileri, ihracatçıların düzenlediği senetlerin (bonoların) bankalar aracılığıyla TCMB’ye reeskonta kabul ettirilmesi suretiyle kullandırılan, döviz cinsinden tahsis edilip TL olarak ödenen bir ihracat finansmanı aracıdır. Uygulamada bu krediler uzun süredir yalnızca Türk Eximbank üzerinden değil, TCMB ile aracılık sözleşmesi bulunan ticari bankalar üzerinden de kullandırılmakta; ayrıca TCMB’nin yatırım taahhütlü ve orta-uzun vadeli reeskont programları bulunmaktadır. Mevzuat metni ise yalnızca “Türk Eximbank’a açılan kısa vadeli” kredileri saymaktaydı.
2.2. Yapılan değişiklik
| Düzenleme | Eski metin | Yeni metin (5/9/2026’dan itibaren) |
|---|---|---|
| 99/13812 s. Karar m.4/1 (11723 s. CK ile) | Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca Türk Eximbank’a açılan kısa vadeli senet reeskont kredileri | Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca Türk Eximbank’a ve diğer bankalara açılan senet reeskont kredileri |
| İhracat: 2017/4 s. Tebliğ m.4/1-(a) (İhracat: 2026/3 s. Tebliğ ile) | Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca Türk Eximbank’a açılan kısa vadeli senet reeskont kredileri | Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca Türk Eximbank’a ve diğer bankalara açılan senet reeskont kredileri |
Karar’ın yürütülmesi Ticaret Bakanına, Tebliğ’in yürütülmesi Ticaret Bakanlığına aittir. Her iki düzenleme de yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.
2.3. Değişikliğin iki boyutu
| Boyut | Eski uygulama | Yeni uygulama |
|---|---|---|
| Kredi kanalı | Yalnızca TCMB’nin Türk Eximbank’a açtığı reeskont kredileri | Türk Eximbank’a VE diğer bankalara (TCMB ile aracılık sözleşmesi bulunan ticari bankalar) açılan reeskont kredileri |
| Vade | Yalnızca kısa vadeli krediler | Vade sınırlaması yok; orta ve uzun vadeli reeskont kredileri de kapsamda |
| İstisna türü | Belgesiz (m.4) | Belgesiz (m.4) – değişmedi |
| Yürürlük | — | 5 Eylül 2026 |
2.4. İstisnanın kapsadığı işlem ve kâğıtlar
Belgesiz istisna kapsamındaki bir reeskont kredisinde; kredinin tahsisi, kullandırımı, geri ödenmesi ve temdidi ile bu işlemler nedeniyle düzenlenen kredi sözleşmeleri, senetler, teminat ve kefalet sözleşmeleri, rehin ve ipotek tesis işlemleri ile bunlara ilişkin noter ve tapu işlemleri damga vergisi ve harçtan müstesna tutulur. Bu noktada iki hususa dikkat çekmek isteriz:
- Bankalar tarafından kullandırılan kredilerin temini, geri ödenmesi ve teminatlarına ilişkin kâğıtlar Damga Vergisi Kanunu’na ekli (2) sayılı tablonun IV/23 üncü fıkrası uyarınca zaten damga vergisinden istisnadır. Dolayısıyla değişikliğin damga vergisi yönünden etkisi sınırlı; asıl katkısı, ihracat istisnasının kapsamına doğrudan girmesi nedeniyle harçlar (özellikle ipotek tesisi, tapu ve noter harçları) yönünden ve mevzuat–fiili uygulama uyumsuzluğunun giderilmesi bakımından ortaya çıkmaktadır.
- Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan kamuoyu duyurusunda düzenleme, “ticari bankalarca kullandırılan ve uzun vadeli reeskont kredilerinin de BSMV istisnası kapsamına alınması” olarak sunulmuştur. İhracat ve döviz kazandırıcı işlemlere ilişkin BSMV istisnaları 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 29 uncu maddesinde düzenlenmekte ve uygulamada Vergi, Resim ve Harç İstisnası mevzuatına atıfla yürütülmektedir. Bu nedenle kredi faiz ve komisyonları üzerinden hesaplanan BSMV bakımından da istisnanın uygulanacağı anlaşılmakla birlikte, uygulama esaslarının aracı banka ile teyit edilmesini öneririz.
İstisna kapsamına alınan kredinin, Karar’ın 9 uncu maddesi çerçevesinde fiilen ihracatta veya döviz kazandırıcı faaliyette kullanılması gerekmekte; taahhüdün yerine getirilmemesi hâlinde istisna edilen vergi, resim ve harçlar cezası ve gecikme faizi ile birlikte tahsil edilmektedir. Bu müeyyide değişmemiştir.
2.5. Yürürlük ve geçiş
Karar ve Tebliğ 5 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Düzenlemede geçmişe yönelik bir hüküm bulunmadığından, bu tarihten önce Türk Eximbank dışındaki bankalar aracılığıyla kullanılan reeskont kredileri nedeniyle ödenmiş damga vergisi ve harçların iadesi mümkün görünmemektedir. Buna karşılık, yürürlük tarihinden sonra düzenlenen kâğıtlar (temdit, ek teminat, ipotek tesisi, yeni kullandırım) mevcut kredilere ilişkin olsa dahi istisnadan yararlanabilecektir.
3. Değerlendirme
Düzenleme, uzun süredir devam eden bir metin–uygulama uyumsuzluğunu gidermektedir. TCMB reeskont kredileri fiilen ticari bankalar üzerinden de kullandırılmasına rağmen istisna metninin yalnızca Türk Eximbank’ı sayması, özellikle ipotek ve noter harçları yönünden bankalar ile mükellefler arasında farklı uygulamalara ve tereddütlere yol açmaktaydı. Yeni metin bu belirsizliği ortadan kaldırmakta ve TCMB’nin 2025–2026 döneminde reeskont kredilerine ilişkin açıkladığı diğer kolaylaştırıcı adımlarla (günlük limit artışları, firma limitlerinin yükseltilmesi, maliyet indirimleri) tutarlı bir çerçeve oluşturmaktadır.
“Kısa vadeli” ibaresinin kaldırılması ise TCMB’nin yatırım taahhütlü ve orta-uzun vadeli reeskont programlarını kullanan ihracatçılar için önem taşımaktadır; bu programlar kapsamındaki kredi ve teminat kâğıtları artık tereddütsüz biçimde belgesiz istisna kapsamındadır.
Mükellefler açısından dikkat edilmesi gereken husus, istisnanın “belgesiz” olmasının belgeleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığıdır. Kredinin TCMB reeskont kredisi olduğunun (TCMB tahsis/onay yazısı, banka yazısı) ve ihracat taahhüdünün kapatıldığının tevsik edilmesi; aksi hâlde Karar’ın 9 uncu maddesi uyarınca istisna edilen tutarların ceza ve faiziyle geri istenmesi riski bulunmaktadır.
Örnek: Kuzey Tekstil İhracat A.Ş., 10 Eylül 2026 tarihinde TCMB ile aracılık sözleşmesi bulunan bir ticari banka üzerinden 180 gün vadeli, 60 milyon TL karşılığı senet reeskont kredisi kullanmış ve teminat olarak fabrika taşınmazı üzerine 80 milyon TL tutarında ipotek tesis etmiştir. Değişiklik öncesinde bu kredi Türk Eximbank üzerinden kullanılmadığından belgesiz istisna hükmü lafzen uygulanamamakta; ipotek tesisi için binde 4,55 oranında yaklaşık 364.000 TL tapu harcı ile noter harçlarının ödenmesi ve söz konusu tutarların istisna kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği tartışması gündeme gelmekteydi. 5 Eylül 2026 sonrasında kredi sözleşmesi, senetler, ipotek ve kefalet kâğıtları belge aranmaksızın harçtan müstesnadır; şirketin, TCMB tahsis yazısını ve ihracat taahhüdünün kapatıldığını gösteren belgeleri dosyasında muhafaza etmesi yeterlidir. Kredi faizine ilişkin BSMV uygulaması ise banka ile teyit edilmelidir.
Bu sirküler genel nitelikte bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, somut olaylara uygulanmadan önce müşavirinize danışılmasını öneririz. Sirkülerde yer alan değerlendirmeler yayım tarihindeki mevzuat ve idari uygulamaya dayanmaktadır.
Aydın KOCA
YMM, Partner
Resmî Gazete bağlantısı: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/09/20260905.htm
Bilgilendirme: Bu sirküler Koca Denetim ve Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş. tarafından müşterilerinin ve iş ortaklarının bilgilendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır. İçerik, belirli bir konuya ilişkin genel bilgi vermeyi amaçlamakta olup mesleki görüş veya hizmet niteliği taşımaz; kaynak gösterilmeden çoğaltılamaz. İletişim: Trump Tower, Şişli/İstanbul – aydinkoca@kocaymm.com