1. Özet
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), firmaların yurt dışı kaynaklı döviz gelirlerini Türk lirasına dönüştürmelerini teşvik amacıyla Ocak 2023’ten bu yana uyguladığı döviz dönüşüm desteğinin yeni uygulama esaslarını 28 Eylül 2026 tarihinde yayımladığı Uygulama Talimatı ve aynı tarihli analiz yazısı ile kamuoyuna açıklamıştır. Yeni esaslar, 1/8/2026 tarihli ve 33327 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/11 sayılı değişiklik Tebliği’nin (bkz. Sirkülerimiz 2026/56) uygulamaya dönük ayrıntılarını belirlemekte olup 1 Ekim 2026 tarihinden itibaren geçerlidir.
Yeni dönemde üç temel değişiklik bulunmaktadır: (i) bir aylık döviz almama taahhüdü kaldırılmış, yerine firmanın likit döviz varlıklarının net satış hasılatı veya toplam aktiften büyük olanına oranının %10’u aşmaması koşulu getirilmiştir; bu oran, SMMM veya YMM tarafından hazırlanıp onaylanan ve 15 gün geçerli olan Döviz Pozisyonu Bildirim Formu ile tevsik edilecektir; (ii) firmanın destek kapsamında bir yılda satabileceği döviz tutarı, faaliyet kârı ile işgücü maliyetinden oluşan katma değer ile sınırlandırılmıştır; (iii) aracı ihracatçı üzerinden ihracata mal veren tedarikçi firmalar destekten doğrudan yararlanabilecektir.
Düzenleme; ihracatçıları, döviz kazandırıcı hizmet sunan firmaları (turizm, taşımacılık vb.), bunların tedarikçilerini ve özellikle Döviz Pozisyonu Bildirim Formu’nu imzalayacak meslek mensuplarını doğrudan ilgilendirmektedir.
2. Yeni Dönemin Çerçevesi
2.1. Uygulamanın gelişimi
Döviz dönüşüm desteği Ocak 2023’te %2 oranıyla başlamış, Mayıs 2025’te oran geçici olarak %3’e yükseltilmiş ve bu geçici oranın süresi 2026/11 sayılı Tebliğ ile 31 Ocak 2027‘ye kadar uzatılmıştır. TCMB verilerine göre 2023– 2026 döneminde yaklaşık 44 bin firma destekten yararlanmış; destek kullanan firmaların toplam ihracatçılar içindeki payı 2026 yılında %34‘e ulaşmıştır. Desteğe konu dövizler yalnızca ABD doları, avro ve İngiliz sterlini cinsinden TCMB’ye satılabilmekte olup diğer döviz cinsleri öncelikle bu üç para birimine çevrilmelidir.
2.2. Eski ve yeni uygulamanın karşılaştırılması
| Konu | 30 Eylül 2026’ya kadar | 1 Ekim 2026’dan itibaren |
Döviz alımı
Destek alan firma bir ay süreyle döviz Taahhüt kaldırıldı; döviz pozisyonu oranı ≤ almama taahhüdü verir %10 koşulu
| Tevsik belgesi | Firma taahhütnamesi | SMMM/YMM tarafından hazırlanıp onaylanan Döviz Pozisyonu Bildirim Formu (15 gün geçerli) |
Sayfa 1 / 4
VERGİ SİRKÜLERİ – 2026/67
Döviz Dönüşüm Desteğinde Yeni Dönem
| Konu | 30 Eylül 2026’ya kadar | 1 Ekim 2026’dan itibaren |
Firma limiti Üst sınır
Banka komisyonu Destek oranı
Firma bazında satış limiti yok Yok
Serbest %3 (geçici)
Yıllık limit = faaliyet kârı + 12 aylık işgücü maliyeti (katma değer)
Firma başına yıllık 100 milyon TL; 2026 son çeyreğinde katma değerin 1/4’ü
Destek tutarının azami %1’i 31/1/2027’ye kadar %3; sonrasında %2
| Tedarikçiler | Aracı ihracatçı tedarikçi adına satış yapabilir; uygulamada sınırlı kullanım | Tedarikçi doğrudan veya aracı ihracatçı üzerinden (aracının limiti dolduktan sonra) yararlanır; destek tedarikçi hesabına ödenir |
3. Döviz Pozisyonu Oranı Koşulu
3.1. Oranın hesaplanması
Destekten yararlanabilmek için firmanın döviz pozisyonu oranının %10’u aşmaması gerekmektedir. Oran aşağıdaki şekilde hesaplanır:
Döviz pozisyonu oranı = Likit döviz varlıklar ÷ max (Net satış hasılatı ; Toplam aktif) ≤ %10
Payda yer alan likit döviz varlıklar, TCMB açıklamasında kasa, alınan çekler, banka mevduatı, verilen çekler ve ödeme emirleri, diğer hazır değerler, menkul kıymetler ile ortak, iştirak ve bağlı ortaklıklardan alacaklar olarak sayılmıştır. Tek Düzen Hesap Planı karşılıkları itibarıyla hesaplamaya esas alınacak kalemler aşağıda özetlenmiştir; her kalemde yalnızca döviz cinsinden tutarlar dikkate alınır.
| Kalem | Hesap planı karşılığı ve not |
Hazır değerler Menkul kıymetler
Payda
100 Kasa, 101 Alınan Çekler, 102 Bankalar, 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (–), 108 Diğer Hazır Değerler
11 Menkul Kıymetler grubu (döviz cinsi eurobond, yabancı hisse, döviz fonları vb.)
Net satış hasılatı (60 grubu) veya toplam aktif (bilanço) – hangisi büyükse
| Grup içi alacaklar | 131 Ortaklardan, 132 İştiraklerden, 133 Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar (döviz cinsinden olanlar); uzun vadeli karşılıkları (231–233) için Talimat metni esas alınmalıdır |
Grup içi alacakların hesaplamaya dâhil edilmesi, döviz varlıklarının ortak veya iştiraklere aktarılarak oranın yapay olarak düşürülmesinin önüne geçmeye yöneliktir. Yurt dışı iştiraklere döviz cinsinden borç verilmiş olması durumunda oranın aşılma riski bulunmaktadır.
Örnek: Marmara Makine İhracat A.Ş.’nin Bildirim Formu’na esas bilgileri şöyledir: net satış hasılatı 800 milyon TL, toplam aktif 650 milyon TL; döviz cinsinden bankalar 58 milyon TL, kasa 1 milyon TL, eurobond 20 milyon TL, iştirakten döviz alacağı 10 milyon TL, verilen döviz çekleri 3 milyon TL. Likit döviz varlıklar 58 + 1 + 20 + 10 – 3 = 86 milyon TL; payda max(800; 650) = 800 milyon TL; oran %10,75’tir. Şirket bu haliyle destekten yararlanamaz. Oranın %10’un altına inmesi için likit döviz varlıklarının en az 6 milyon TL azalması gerekir; ihracat bedelinin TCMB’ye satılması da bu yönde etki doğuracaktır.
Sayfa 2 / 4
VERGİ SİRKÜLERİ – 2026/67 Döviz Dönüşüm Desteğinde Yeni Dönem
3.2. Döviz Pozisyonu Bildirim Formu ve meslek mensubunun sorumluluğu
- Hazırlayan: Form, SMMM veya YMM tarafından hazırlanıp imzalanacak, meslek mensubu ve firma tarafından birlikte onaylanacaktır.
- Geçerlilik: Form düzenlendiği tarihten itibaren 15 gün geçerlidir. Döviz satışlarının bu süreye göre planlanması, sürekli satış yapan firmalarda formun periyodik olarak yenilenmesi gerekecektir.
- Denetim ve yaptırım: Gerçeğe aykırı beyan halinde 2026/11 sayılı Tebliğ ile getirilen 4/A maddesi uyarınca destek, ödeme tarihinden itibaren TCMB’nin en yüksek gecelik borç verme faiz oranı üzerinden hesaplanacak faiziyle geri alınır ve firmanın (kontrol ilişkisi içindeki şirketlerle birlikte) başvuruları belirlenen süre boyunca reddedilir.
- Meslek mensubu açısından: Form, 3568 sayılı Kanun kapsamında meslek mensubunun imzasını taşıyan bir tevsik belgesidir. Formun dayandığı mizan, döviz hesap dökümleri ve kur değerlemesine ilişkin çalışma kâğıtlarının dosyada muhafaza edilmesi önerilir. 4. Katma Değer Esaslı Satış Limiti Yeni dönemde bir firmanın bir yıl içinde destek kapsamında TCMB’ye satabileceği döviz tutarı, ürettiği katma değer ile sınırlıdır: Yıllık limit = Yıllık faaliyet kârı + 12 aylık işgücü maliyeti
- Faaliyet kârı: Gelir İdaresi Başkanlığı’na beyan edilen yıllık gelir tablosundan alınır. Faaliyet kârı negatif olan firmalarda kâr sıfır kabul edilir.
- İşgücü maliyeti: Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarındaki, işverenin çalışanları için ödediği ücret ve primlerin 12 aylık toplamıdır.
- Kârlılık verisinin kullanılamadığı haller: Kârlılık verisinin bulunmadığı veya olağan dışı görüldüğü durumlarda yalnızca işgücü maliyeti esas alınır; ancak firmanın e–YMM tam tasdik raporu sunması halinde faaliyet kârı hesaplamaya yeniden dâhil edilebilmektedir.
- Üst sınır ve ilk dönem: Firma başına yıllık üst sınır 100 milyon TL olup uygulamanın ilk dönemi olan 2026 yılının son çeyreğinde hesaplanan katma değerin dörtte biri esas alınır (üst sınır bu dönem için 25 milyon TL). Örnek:Ege Gıda Sanayi A.Ş.’nin 2025 yılı kurumlar vergisi beyannamesi ekindeki gelir tablosunda faaliyet kârı 60 milyon TL, SGK kayıtlarına göre son 12 aylık işgücü maliyeti 40 milyon TL’dir. Yıllık katma değer limiti 100 milyon TL olup 1 Ekim–31 Aralık 2026 döneminde şirket en fazla 100 × 1/4 = 25 milyon TL karşılığı dövizi destek kapsamında satabilecektir. %3 oranla elde edilecek azami destek 750.000 TL; bankanın bu tutar üzerinden alabileceği komisyon en fazla 7.500 TL’dir. TCMB’nin analizine göre katma değer/brüt satış oranı yüksek firmaların net döviz satışı/ihracat oranı da yüksektir. Limitin katma değere bağlanmasıyla, özellikle düşük marjlı ve yüksek ciro ile çalışan aracı ihracatçıların destek kapasitesi daralırken, emek yoğun ve yüksek kârlılıkla çalışan üreticiler görece avantajlı hale gelecektir. 5. Tedarikçi Firmaların Destekten Yararlanması
- Doğrudan katılım: İhracata yönelik üretim yapan tedarikçi firmalar destekten kendi katma değer limitleri çerçevesinde doğrudan yararlanabilecektir.
- Aracı ihracatçı üzerinden katılım: Aracı ihracatçı kendi katma değer limitini doldurduktan sonra tedarikçisi adına döviz dönüşümü gerçekleştirebilecek; destek ödemesi doğrudan tedarikçinin hesabına aktarılırken döviz karşılığı TL tutar aracı ihracatçıya ödenecektir.
- Döviz kazandırıcı hizmetler: Aynı mekanizma döviz kazandırıcı hizmetlerde de işletilecektir (örneğin seyahat acenteleri ile turizm tesisleri arasındaki ilişkiler).
Sayfa 3 / 4
VERGİ SİRKÜLERİ – 2026/67 Döviz Dönüşüm Desteğinde Yeni Dönem
Tedarikçi adına dönüşümde, malın ihracata konu edildiğinin (ihracat kaydıyla teslim faturası, gümrük beyannamesi eşleşmesi vb.) aracı bankaya tevsiki gerekecektir. Aracı ihracatçı ile tedarikçi arasındaki sözleşmelerde destek tutarının kime ait olacağı ve belge akışı açıkça düzenlenmelidir.
6. Vergisel Boyut
• Kurumlar vergisi: Destek tutarı için özel bir istisna bulunmamakta olup ticari kazancın unsuru olarak vergilendirilir ve 602 – Diğer Gelirler hesabında izlenir. Tedarikçiye doğrudan ödenen destek de tedarikçinin geliridir.
• İhracat kazancında 5 puanlık indirim (KVK m.32/7): İdarenin görüşüne göre döviz dönüşüm desteği ihracatın bir unsuru olmadığından indirimli orana tabi kazanca dâhil edilmez; indirimli kazanç hesaplamasında ayrıştırılmalıdır.
• KDV: Bir teslim veya hizmet karşılığı olmadığından KDV’nin konusuna girmez. Aracı bankanın tahsil ettiği komisyon ise gider olarak dikkate alınabilir.
• Aracı ihracatçı–tedarikçi ilişkisi: Destek tedarikçi hesabına doğrudan ödendiğinden aracı ihracatçı açısından gelir veya fatura düzenleme yükümlülüğü doğmaz; destek tutarının taraflar arasında sözleşmeyle paylaşılması halinde ise paylaşılan tutarın niteliği (fiyat farkı vb.) KDV ve belge düzeni yönünden ayrıca değerlendirilmelidir.
7. Değerlendirme
Döviz almama taahhüdünün kaldırılması, özellikle ithalat bağımlılığı yüksek olup döviz borcunu çevirmek için düzenli döviz alımı yapan üreticilerin destekten dışlanmasına yol açan önemli bir engeli ortadan kaldırmaktadır. Buna karşılık, destek artık firmanın bilanço yapısına ve katma değer üretimine bağlanmış; tevsik yükü de taahhütnameden, meslek mensubunun onayladığı sayısal bir bildirime dönüşmüştür.
Uygulamanın ilk günlerinde en kritik konu, Döviz Pozisyonu Bildirim Formu’nun hangi tarihli mali tablolara dayanacağı ve 15 günlük geçerlilik süresi içinde döviz varlıklarında meydana gelen değişikliklerin nasıl ele alınacağıdır. Ayrıca 100 milyon TL üst sınırın satış limitine mi yoksa destek tutarına mı uygulanacağı, bankaların uygulama biçimiyle birlikte teyit edilmelidir. Gerçeğe aykırı beyanın ağır yaptırımlara bağlandığı dikkate alındığında, formun muhasebe kayıtlarıyla tam uyumlu ve dönem sonu kur değerlemesi yapılmış tutarlar üzerinden hazırlanması gerekmektedir.
Aracı ihracatçı modeliyle çalışan gruplarda, tedarikçi firmaların kendi katma değer limitleriyle doğrudan başvurması çoğu durumda daha avantajlı olacaktır; grup içi yapılanma ve sözleşmelerin bu çerçevede gözden geçirilmesi önerilir.
Bu sirküler genel nitelikte bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, somut olaylara uygulanmadan önce müşavirinize danışılmasını öneririz. Sirkülerde yer alan değerlendirmeler yayım tarihindeki mevzuat, TCMB açıklamaları ve idari uygulamaya dayanmaktadır.
Aydın KOCA
YMM, Partner
TCMB bağlantısı:
Bilgilendirme: Bu sirküler Koca Denetim ve Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş. tarafından müşterilerinin ve iş ortaklarının bilgilendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır. İçerik, belirli bir konuya ilişkin genel bilgi vermeyi amaçlamakta olup mesleki görüş veya hizmet niteliği taşımaz; kaynak gösterilmeden çoğaltılamaz. İletişim: Trump Tower, Şişli/İstanbul – aydinkoca@kocaymm.com